Kuramların arkasındaki kişiler
Derste karşına çıkan bilim insanları, filozoflar ve araştırmacılar: kim olduklarını, ne yaptıklarını ve derslerde nerede karşılaşacağını öğren.
Alexis de Tocqueville
Fransız yargıç ve siyaset düşünürü (1805–1859); Amerika gezisinden doğan Amerika’da Demokrasi’de çoğunluğun zorbalığını ve bireyciliğin toplumu yalıtışını anlattı.
Auguste Comte
Fransız filozof (1798–1857); pozitivizmin kurucusu, “sosyoloji” sözcüğünü ortaya atan ve üç hâl yasasıyla anılan düşünür.
Benjamin Day
Amerikalı matbaacı-gazeteci; 1833’te New York Sun’ı bir kuruşa çıkararak “penny press” akımını başlattı.
Bernard Cohen
Amerikalı siyaset bilimci; The Press and Foreign Policy (1963) kitabındaki “ne hakkında düşüneceğimizi” cümlesi gündem belirleme kuramının sloganına dönüştü.
Bruce H. Westley
Amerikalı gazetecilik hocası. Malcolm MacLean’le birlikte 1955–57’de, Newcomb’un ABX’ine kanal (kapı bekçisi) rolü ekleyen kitle iletişimi modelini yazdı.
Carroll J. Glynn
Kamuoyu ve toplumsal normlar üzerine çalışan iletişim araştırmacısı. Andrew Hayes ve James Shanahan ile birlikte 1997’de suskunluk sarmalına dair meta-analizi yazdı.
Charles E. Osgood
Amerikalı psikolog (1916–1991), Illinois’de anlam ölçümü ve semantik farklılaştırıcıyla tanınır; Schramm’ın modelinin dayandığı fikirleri sağlayan meslektaşlarından biri.
Charles Horton Cooley
ABD’li toplumbilimci (1864–1929). “Ayna benlik” kavramıyla, kişinin kendini başkalarının zihnindeki yargı üzerinden kurduğunu anlattı.
Claude E. Shannon
ABD’li matematikçi ve mühendis (1916–2001). Bell Laboratuvarları’nda çalışırken 1948’de bilgi kuramını kuran makaleyi yazdı; bit ölçüsünü ve iletişim sisteminin kutulu şemasını verdi.
David K. Berlo
Amerikalı iletişim bilimci (1929–1996). 1960 tarihli The Process of Communication kitabı, kaynak–mesaj–kanal–alıcı (SMCR) diye özetlenen faktör listelerini sundu.
Denis McQuail
İngiliz iletişim kuramcısı (1935–2017); “Mass Communication Theory” ders kitabının yazarı.
Donald Shaw
Maxwell McCombs ile gündem belirleme araştırmasının kurucusu; Chapel Hill’de gazetecilik profesörü ve basın tarihçisi (öl. 2021).
Edward L. Bernays
Viyana doğumlu Amerikalı (1891–1995). 1928’de “Propaganda” adlı kitabı yazdı; “halkla ilişkiler danışmanlığı”nı meslek olarak savundu.
Elisabeth Noelle-Neumann
Alman kamuoyu araştırmacısı ve iletişim bilimci (1916–2010). Allensbach Enstitüsü’nün kurucusu; suskunluk sarmalı kuramının geliştiricisi.
Émile Durkheim
Fransız sosyolog (1858–1917); toplumsal olgu, mekanik ve organik dayanışma, anomi ve intihar çalışmasıyla anılan, sosyolojinin kurucularından.
Ernest W. Burgess
Kanada doğumlu Amerikalı sosyolog (1886–1966); Park’ın Chicago’daki yakın çalışma arkadaşı. Kentin merkezden dışa doğru genişleyen halkalarla büyüdüğünü savunan modelle anılır.
Erving Goffman
Kanada doğumlu toplumbilimci (1922–1982). Gündelik karşılaşmaları tiyatro diliyle çözümledi: ön sahne, arka sahne, izlenim yönetimi.
Ferdinand Tönnies
Alman sosyolog (1855–1936); Gemeinschaft ve Gesellschaft ayrımıyla, iki irade türü kuramıyla ve kamuoyu üzerine kitabıyla anılır.
Gabriel Tarde
Fransız yargıç ve toplumbilimci (1843–1904); taklit yasalarını ve kalabalık ile kamu ayrımını geliştirdi; gazeteyi kamunun yaratıcısı olarak gördü.
Georg Simmel
Alman filozof ve sosyolog (1858–1918); toplumsallaşma biçimleri, yabancı ve büyükşehir denemesiyle anılır; Chicago geleneğini etkiledi.
George Creel
ABD’li gazeteci (1876–1953). 1917’de Kamuyu Bilgilendirme Komitesi’nin başkanı oldu; komitenin işini 1920 tarihli kitabında anlattı.
George Gerbner
Macar doğumlu ABD’li iletişim araştırmacısı (1919–2005); Annenberg Okulu dekanı. Kültürel Göstergeler projesini yürüttü; kültivasyon kuramı ve “kötü dünya sendromu” kavramıyla anılır.
George Herbert Mead
ABD’li filozof ve sosyal psikolog (1863–1931). Benliğin toplumsal etkileşimde doğduğunu anlattı; “I”, “me” ve genelleştirilmiş öteki onun kavramları.
Gerhard Maletzke
Alman iletişim bilimci ve psikolog (1922–2010). 1963 tarihli Psychologie der Massenkommunikation kitabında kitle iletişiminin “alan şeması”nı (Feldschema) çizdi.
Gustave Le Bon
Fransız hekim ve toplum yazarı (1841–1931); Psychologie des foules (1895) ile “kalabalıklar çağı” fikrini ve kalabalık psikolojisini yaygınlaştırdı.
Hadley Cantril
Amerikalı psikolog ve kamuoyu araştırmacısı; Orson Welles’in 1938 radyo oyunu üzerine The Invasion from Mars (1940) kitabıyla anılır. Kitap ders kitaplarında sık sık ‘mermi kuramı’ örneği gösterilir.
Harold D. Lasswell
ABD’li siyaset bilimci (1902–1978). Savaş propagandası üzerine kitabı 1927’de çıktı; 1948’de iletişimi beş soru ve üç toplumsal işlevle tarif etti.
Herbert Blumer
ABD’li toplumbilimci (1900–1987). “Sembolik etkileşimcilik” adını 1937’de koydu ve bakışı 1969’da üç önermeyle özetledi.
Herbert Spencer
İngiliz filozof ve sosyolog (1820–1903); toplumu “organik” bir bütün olarak gören ve “en uygun olanın hayatta kalması” sözünü ortaya atan Viktorya dönemi düşünürü.
İbrahim Müteferrika
Erdelli kökenli Osmanlı devlet görevlisi; 1727’de padişah izniyle Müslüman bir basımevi kurdu, ilk kitabı 1729’da çıktı.
Jacques Ellul
Fransız hukuk tarihçisi ve sosyolog (1912–1994). Propagandes (1962) kitabında propagandayı teknoloji toplumunun toplumsal olgusu olarak çözümledi.
James W. Carey
Amerikalı iletişim kuramcısı ve gazetecilik eğitimcisi (öl. 2006). İletişime “aktarım” ve “ritüel” diye iki ayrı gözle bakmayı öneren Communication as Culture (1989) ile anılır.
Johannes Gutenberg
Mainz’lı kuyumcu-matbaacı; Avrupa’da hareketli metal harfle basımın öncüsü olarak anılır, ama hayatı hakkında bilinenler şaşırtıcı biçimde azdır.
John Dewey
Amerikalı filozof ve eğitimci (1859–1952); pragmatizmin öncülerinden. İletişimi topluluğun kurucu unsuru sayan görüşü Park’ı ve Chicago Okulu’nu etkiledi.
José Ortega y Gasset
İspanyol filozof (1883–1955); La rebelión de las masas’ta “kitle-insan”ı bir sınıf değil bir zihniyet olarak tanımladı ve seçkinci bir kültür kaygısı dile getirdi.
Karl Mannheim
Budapeşte doğumlu toplumbilimci (1893–1947); bilgi toplumbilimiyle tanınır, Mensch und Gesellschaft im Zeitalter des Umbaus (1935) kitabı kitle toplumu literatüründe demokratik damara sayılır.
Karl Marx
Alman filozof ve toplum kuramcısı (1818–1883); tarih, ekonomi ve ideoloji kuramıyla eleştirel yaklaşımların çıkış noktalarından biri.
Karl Popper
Viyana doğumlu bilim felsefecisi (1902–1994); bilimsel kuramın yanlışlanabilir olması gerektiği ölçütüyle tanınır.
Larry Gross
ABD’li iletişim araştırmacısı. Pennsylvania Üniversitesi’nde Gerbner’le Kültürel Göstergeler’i yönetti; 1976 Şiddet Profili makalesinin ortak yazarı. Sonra USC’de okul yöneticisi oldu.
Louis Wirth
Alman doğumlu Amerikalı sosyolog (1897–1952); kenti “büyük, yoğun ve farklılaşmış nüfusun yaşam biçimi” olarak tanımlayan 1938 makalesiyle anılır.
Malcolm S. MacLean Jr.
Amerikalı gazetecilik hocası. Bruce Westley’le birlikte 1955–57’de Newcomb’un ABX’ini kitle iletişimine genişleten kavramsal modeli yazdı.
Max Weber
Alman sosyolog ve iktisatçı (1864–1920); anlama (Verstehen), ideal tip, rasyonelleşme ve meşru egemenlik türleriyle anılır; 1910’da bir basın sosyolojisi araştırması önerdi.
Maxwell McCombs
Gündem belirleme araştırmasının iki kurucusundan biri; Donald Shaw ile 1968 Chapel Hill çalışmasını yaptı, yönelim gereksinimi ve ikinci düzey gündem belirlemeyi geliştirdi.
Michael Morgan
ABD’li iletişim araştırmacısı; UMass Amherst emeritus profesörü. Gerbner’le çalıştı, 1980 ana akımlaşma makalesinin ortak yazarı; kültivasyonun meta-analizleri ve durum raporlarını yazdı.
Nancy Signorielli
ABD’li iletişim araştırmacısı; Delaware Üniversitesi’nde profesör. Kültürel Göstergeler ekibinin özgün üyesi; televizyon karakterleri ve kültivasyon analizi üzerine çalıştı.
Paul Lazarsfeld
Viyana doğumlu ABD’li toplumbilimci; Columbia’da Uygulamalı Toplumsal Araştırmalar Bürosu’nu yönetti, seçmen çalışmaları ve iki aşamalı akış fikriyle sınırlı etkiler döneminin simgesi oldu.
Paul M. Hirsch
ABD’li sosyolog ve örgüt araştırmacısı. 1980–81’de Gerbner ekibinin kültivasyon bulgularını yeniden analiz ederek kuramın ampirik dayanağını sorguladı.
Paul Watzlawick
Avusturya doğumlu ABD’li psikolog ve iletişim kuramcısı (1921–2007). Palo Alto’daki Mental Research Institute’ta çalıştı; “iletişim kurmamak olanaksızdır” diyen beş aksiyomuyla anılır.
Robert E. Park
Amerikalı sosyolog (1864–1944); önce muhabir, sonra Chicago Okulu’nun öncüsü. Göçmen basını, haber ve kent üzerine çalıştı; kenti bir araştırma laboratuvarı olarak gördü.
Robert K. Merton
ABD’li toplumbilimci (1910–2003); “orta düzey kuram” kavramının, kendi yerleşik terimlerinin (kendini doğrulayan kehanet, odak grup) ve Columbia’daki araştırma geleneğinin adı.
Robert T. Craig
ABD’li iletişim kuramcısı; 1999 tarihli makalesiyle iletişim kuramını “yedi gelenek” olarak haritalandırdı.
Roman Jakobson
Moskova doğumlu dilbilimci (1896–1982). Yapısalcı dilbilimin öncülerinden; 1960 tarihli “Closing Statement” yazısındaki altı etken ve altı işlevle iletişim modellerine de girdi.
Solomon Asch
Polonya doğumlu Amerikalı sosyal psikolog (1907–1996). 1950’lerdeki çizgi uzunluğu uyum deneyleriyle tanınır; Noelle-Neumann’ın kuramında dışlanma korkusunun psikolojik dayanaklarından biridir.
Talcott Parsons
ABD’li toplumbilimci (1902–1979). Toplumu bir sistem olarak kuran yapısal işlevselciliğin en büyük adı; AGIL şemasının kuramcısı.
Theodore M. Newcomb
Amerikalı sosyal psikolog (1903–1984). 1953 tarihli makalesinde A, B ve X’ten oluşan modeli önerdi; Westley ve MacLean’in kitle iletişimi modeli bunun üstüne kuruludur.
Thomas S. Kuhn
ABD’li bilim tarihçisi ve felsefecisi (1922–1996); “paradigma” kavramını bilimin işleyişini anlatan merkezi bir fikre dönüştürdü.
W. James Potter
ABD’li iletişim araştırmacısı; UC Santa Barbara emeritus profesörü. Medya etkileri ve medya okuryazarlığı uzmanı; kültivasyon kuramını 1993 ve 2014’te kavramsal olarak eleştirdi.
Walter Lippmann
Amerikalı gazeteci ve yorumcu; Public Opinion (1922) kitabındaki “kafamızdaki resimler” ve “sözde çevre” fikriyle gündem belirleme kuramının fikri zeminini kurdu.
Warren Weaver
ABD’li matematikçi ve bilim yöneticisi (1894–1978). Rockefeller Vakfı’nda doğa bilimleri programını yönetti; Shannon’ın kuramını genel okura açan yazıyı ve üç düzey ayrımını yazdı.
Wilbur Schramm
Amerikalı iletişim bilimcisi (1907–1987). Edebiyattan gelip 1947’de Illinois’de İletişim Araştırmaları Enstitüsü’nü kurdu; 1954’te süreç modellerinin ilk örneklerinden birini yazdı.
William I. Thomas
Amerikalı sosyolog (1863–1947); Chicago Okulu’nun öncülerinden. “İnsanlar durumları gerçek olarak tanımlarsa, durumlar sonuçları bakımından gerçektir” cümlesiyle ve göçmen mektupları üzerine çalışmasıyla anılır.
William Kornhauser
Amerikalı siyaset toplumbilimcisi (1925–2004); The Politics of Mass Society (1959) ile kitle toplumunu “elitlere erişilebilirlik ve kitlelerin seferber edilebilirliği” diye formüle etti.