Kişi
Harold D. Lasswell
ABD’li siyaset bilimci (1902–1978). Savaş propagandası üzerine kitabı 1927’de çıktı; 1948’de iletişimi beş soru ve üç toplumsal işlevle tarif etti.
Hayat öyküsü
Harold Dwight Lasswell 1902’de Illinois’in küçük bir kasabası olan Donnellson’da doğdu, 1978’de New York’ta öldü. Siyaset biliminin psikoloji, sosyoloji ve hukukla kesiştiği yerde çalışan, disiplin sınırlarını pek umursamayan bir araştırmacıydı. Uzun yıllar Chicago’da çalıştı; 1946’dan 1970’e kadar da ABD’nin doğusundaki bir üniversitede hukuk ve siyaset bilimi dersleri verdi.
İletişim alanındaki ilk büyük işi, Birinci Dünya Savaşı propagandasını incelediği Propaganda Technique in the World War (1927) oldu. Kitapta propagandayı, anlamlı simgelerle görüşün yönlendirilmesi diye tanımlar; propaganda örgütlenmesini, işlenen temaları ve sonuçlarını ayrı bölümlerde ele alır. Propagandayı modern dünyanın en güçlü araçlarından biri sayar, ama etkisinin kesin ölçüsünün çoğu zaman bir tahmin işi olduğunu da açıkça yazar.
En çok anılan katkısı, 1948’de Lyman Bryson’un derlediği bir kitapta yer alan “The Structure and Function of Communication in Society” yazısıdır. Orada iletişim eylemini beş soruyla tarif etmeyi önerir (kim, ne söylüyor, hangi kanaldan, kime, ne etkiyle) ve toplum düzeyinde üç işlevden söz eder: çevreyi gözetleme, toplumun parçalarını çevreye verilen yanıtta ilişkilendirme, toplumsal mirası kuşaktan kuşağa aktarma. Sonraki kuşaklar bu yazıyı kısaca “Lasswell modeli” ya da “Lasswell formülü” diye anar; ders kitaplarında çoğu kez kutu ve oklarla çizilmiş bir şemaya dönüşmüştür. Bu sayfa yalnızca doğrulanabilen mesleki bilgileri içerir; kişisel ayrıntılar bilerek yazılmamıştır.
Bu derste önemli bir ayrıntı var: ders kitapları şırınga (hipodermik iğne) modelini sık sık Lasswell’a atfeder. Oysa 1927 kitabının taranmış metinlerinde “hypodermic needle” ya da “magic bullet” deyimleri geçmez; deyimlerin belgelenmiş kullanımı 1960’lı ve 1970’li yıllardaki ders kitabı yazarlarına aittir.
Bu derste
Bkz. Lasswell ve Shannon–Weaver Modelleri; propaganda çalışmaları için Propaganda ve Kamuoyu: Lippmann ve Lasswell, şırınga okuması için Şırınga ve Sihirli Mermi Modeli.
Önemli eserleri
- Lasswell, Harold D. (1927). Propaganda technique in the world war (1st). New York: Alfred A. Knopf. — Birinci Dünya Savaşı propagandasının örgütlenmesi, temaları ve sonuçları üzerine kitap; “şırınga” okumasının sınandığı asıl metin.
- Lasswell, Harold D. (1948). The structure and function of communication in society. In Bryson, Lyman (Eds.), The Communication of Ideas: A Series of Addresses (pp. 37-51). Institute for Religious and Social Studies. — Beş soru ve üç işlev; iletişim araştırmasını düzenleyen en bilinen sözcük dizisi.