Kavram
Lasswell formülü
Lasswell’s formula
Bir iletişim eylemini beş soruyla tarif etme yolu: kim, ne söylüyor, hangi kanaldan, kime, ne etkiyle? Her soru bir araştırma alanına karşılık gelir.
Lasswell formülü, Harold Lasswell’in 1948’de önerdiği bir sorular dizisidir: Kim? Ne söylüyor? Hangi kanaldan? Kime? Ne etkiyle? Amacı, iletişimin bilimsel incelemesini düzenlemektir. Her soru bir araştırma alanını gösterir: kontrol analizi (kim), içerik analizi (ne), medya analizi (kanal), izleyici analizi (kime) ve etki analizi (etki).
Bu dizi çoğu ders kitabında kutulara ve oklara dökülüp bir “model” diye sunulur. Bazı yazarlar bu yüzden “model” yerine “formül”, “çerçeve” ya da “yapı” demeyi yeğler; Sapienza ve arkadaşları (2015) bunun için “Lasswell’in yapısı” (construct) adını önerir ve formülün bilinen ilk anılışını 1940’a kadar geriye götürür. Braddock 1958’de iki soru daha eklemeyi önerdi: hangi koşullarda, hangi amaçla.
Formüle en sık yöneltilen itirazlar (geri bildirim yok, bağlam yok, gürültü yok, alıcı pasif) bazı yazarlara göre çoğunlukla sonradan yapılan sunumlar için geçerlidir; soru listesi araştırmayı düzenler, cevapları dayatmaz. Türkçe kaynaklarda “Laswell” ve “Lasswel” yazımları da görülür; doğru yazım Lasswell’dir. Ayrıntı: Lasswell ve Shannon–Weaver Modelleri.
Örnek
Bir gazete manşeti: onu kim yazdı, ne dedi, hangi gazetede çıktı, kimler okudu, okuyunca ne yaptılar? Beş soru, beş ayrı araştırma başlığı.