Kişi
José Ortega y Gasset
İspanyol filozof (1883–1955); La rebelión de las masas’ta “kitle-insan”ı bir sınıf değil bir zihniyet olarak tanımladı ve seçkinci bir kültür kaygısı dile getirdi.
Hayat öyküsü
José Ortega y Gasset 9 Mayıs 1883’te Madrid’de doğdu ve 18 Ekim 1955’te öldü. Cizvit okullarında ve Bilbao’da okuduktan sonra Madrid’de felsefe doktorasını tamamladı; 1905–1907 arasında Almanya’da, özellikle Marburg’da çalıştı. Madrid Üniversitesi’nde ders verdi, 1915’te España dergisini kurdu, 1917’de El Sol gazetesinin kurucularından oldu ve 1923’te Revista de Occidente’yi çıkardı; dergiyi 1936’ya kadar yönetti. Felsefesine “yaşamsal akıl” adını verdi ve “Ben, kendim ve içinde bulunduğum durumum” diye özetlenen özdeyişiyle tanındı.
En ünlü kitabı La rebelión de las masas önce 1929’da El Sol’da makale dizisi olarak, 1930’da ise kitap olarak çıktı; İngilizce çevirisi 1932’dedir. Ortega burada “kitle-insan”ın doğuşunu ve toplumsal iktidara yükselişini çözümler. Onun kitlesi bir toplumsal sınıf değildir: kitle-insan her sınıftan çıkabilir; asıl hedefi, her şeyi bildiğini sanan ve uzmanlığını başka alanlara taşıyan “memnun genç bey”dir. Kendini “herkes gibi” hisseden ve bundan rahatsız olmayan insanı kitle sayar; faşizmde ise gerekçe göstermeyi bile reddeden, yalnızca fikrini dayatan yeni bir insan tipi görür.
Siyasi olarak liberaldi; Primo de Rivera diktatörlüğünü protesto için profesörlükten istifa etti, sonra cumhuriyetçi oldu. Toplumun önderliğinin nitelikli, bağımsız düşünen bir azınlığın elinde olması gerektiğini savundu. Kornhauser onu aristokratik damarın çok popüler bir yazarı sayar.
Bu derste
Kitle Toplumu ve Kitle Kültürü Kuramı dersinde aristokratik damarın en popüler sesi ve “kitle”nin sınıf olmadığı örneği olarak geçer.
Önemli eserleri
- Ortega y Gasset, José (1930). La rebelión de las masas. Madrid: Revista de Occidente. — Kitle-insan; kitlenin sınıf değil zihniyet olduğu; seçkinci kültür kaygısı.