Kavram
kültivasyon
cultivation theory
Televizyonu çok izleyenlerin toplumsal gerçeklik algısının, benzer özellikteki az izleyenlere göre ekrandaki dünyanın yinelenen mesajlarına daha yakın olduğunu söyleyen; etkiyi yıllara yayılan birikim olarak gören Gerbner kuramı.
Kültivasyon kuramı, televizyonun etkisini “bir mesaj, bir tepki” zinciri olarak değil, yıllara yayılan bir hikâye sisteminin birikimli sonucu olarak görür. Kuram, George Gerbner ve Annenberg İletişim Okulu’ndaki ekibinin yürüttüğü Kültürel Göstergeler projesinin üçüncü ayağıdır (kültivasyon çözümlemesi). Merkezî hipotez şudur: televizyonu çok izleyenler, demografik olarak benzer ama az izleyenlere kıyasla, gerçek dünyayı ekrandaki dünyanın en yaygın ve yinelenen mesajlarına uygun biçimde algılar.
Adı tarımdan gelir: tek bir tohum bir günde ürün vermez; tekrar ve zaman gerekir. Bu yüzden kuram, tek bir programın anlık etkisini ya da izleyicinin saldırganlaşıp saldırganlaşmadığını ölçmez; uzun süreli ve toplam maruziyeti inceler. Yöntem olarak önce televizyon içeriği sayılır (mesaj sistemi çözümlemesi), sonra ulusal anketlerde izleyicilerin gerçek dünya hakkındaki inançları, televizyon izleme miktarına göre karşılaştırılır (ağır izleyiciler).
Türkçede kuram “ekme”, “yetiştirme” ya da “kültivasyon” adıyla anılır. Aynı kuram ailesinde kötü dünya sendromu, ana akımlaşma ve rezonans gibi kavramlar yer alır. Kuram yıllar içinde Hirsch, Hughes, Doob ve Macdonald, Potter gibi araştırmacılardan ciddi eleştiri aldı; meta-analizler ise etkinin küçük ama kararlı olduğunu gösteriyor. Ayrıntılar için Kültivasyon (Ekme) Kuramı.
Örnek
Anketteki “Gece mahallende yürümekten çekinir misin?” sorusuna, çok televizyon izleyenlerin, demografik olarak benzer az izleyenlere göre daha sık “evet” demesi.