Kavram
propaganda
propaganda
Bir görüşü, inancı ya da tutumu simgeler, hikâyeler, haberler ve görüntülerle kitleye benimsetmeyi amaçlayan örgütlü çaba. Sözcük, 1622’de kurulan bir kilise kurulunun adından gelir; olumsuz yükü Birinci Dünya Savaşı sonrasında kazandı.
Propaganda sözcüğü Latince propagare (yaymak) fiilinden gelir ve ilk kez 1622’de Roma’da kurulan, inancın yayılmasıyla görevli bir kardinaller kurulunun adı olarak yerleşir. Siyasal mesaj yayma anlamı Birinci Dünya Savaşı’nda oturur ve başlangıçta yargılayıcı bir sözcük değildir.
Harold Lasswell 1927’de propagandayı, fiziksel koşulları değiştirmek yerine hikâye, söylenti, haber ve resim gibi anlamlı simgelerle görüş ve tutumları yönetmek diye tarif eder. Jacques Ellul ise 1962’de propagandanın amacının çoğu kez görüşü değiştirmek değil, eylemi ve uyumu sağlamak olduğunu, bunun da teknoloji toplumunun toplumsal bir olgusu olduğunu savunur.
Türk Dil Kurumu sözlüğü sözcüğü İtalyancadan geçme sayar ve “yaymaca” karşılığını verir; “beyaz propaganda” ile “gri propaganda”yı ayrı madde olarak sayar.
Sözcüğün olumlu ya da olumsuz olması sözcükte değil, kullanıldığı döneme ve kullanana bağlıdır; bu yüzden ders, sözcüğü tarihsel bir olgu olarak ele alır.
Örnek
1917’de bir devlet ajansının savaşı anlatan broşür ve film dağıtması; 1622’de bir kilise kurulunun görevi ise inancı yaymaktı. İkisi de aynı sözcükle anılır ama aynı çağrışımı taşımaz.