Kavram
sözlü iletişimin altı etkeni
the six factors of verbal communication
Jakobson’a göre her sözlü iletişim edimi altı etkenden oluşur: gönderici, alıcı, ileti, bağlam, temas (kanal) ve kod. Her etken dilin farklı bir işlevini belirler.
Jakobson’un şemasında gönderici iletiyi alıcıya yollar. İletinin işleyebilmesi için üç şey daha gerekir. Birincisi bağlam: iletinin sözünü ettiği şey; alıcının kavrayabileceği, sözle ifade edilebilir bir gönderge. İkincisi kod: göndericiyle alıcı için en azından kısmen ortak bir işaret dizgesi; yani dil. Üçüncüsü temas: göndericiyle alıcı arasındaki fiziksel kanal ve psikolojik bağlantı; ikisinin de iletişime girmesini ve iletişimde kalmasını sağlar. Türkçe kaynaklarda bu etken çoğu zaman “kanal” diye geçer.
Altı etkenin hepsi her iletişimde vardır; ama eşit ağırlıkta değildir. Ağırlığın hangi etkene kaydığı, iletinin başat işlevini belirler.
Örnek
Bir telefon görüşmesinde: gönderici ve alıcı iki kişi, kod Türkçe, temas hat ve dinleme isteği, bağlam konuşulan konu, ileti ise söylenenlerin kendisi.