Kavram
cemaat ve cemiyet
Gemeinschaft and Gesellschaft
Tönnies’in iki irade türüne (doğal irade ve seçici irade) dayanan iki birliktelik ideal tipi: topluluk ve toplum.
Tönnies’in Gemeinschaft und Gesellschaft’ında (1887) iki birliktelik biçimi ayrılır. Gemeinschaft (topluluk, cemaat), doğal iradeden (Wesenwille) doğar: eylem, doğadan, alışkanlıktan ya da kendi değerinden ötürü istenir; akrabalık, komşuluk, kasaba ve manevi topluluk bunun örnekleridir. Gesellschaft (toplum, cemiyet) seçici iradeden (Kürwille) doğar: eylem, bir amaca ulaşmak için, araçlar arasından seçilerek istenir; sözleşmeler ve özel amaçlı dernekler bunun örnekleridir.
İkisi de ideal tiptir: saf örnekleri gerçekte yoktur ve somut her birliktelik ikisinden belli oranda taşır. Ayrım köy–şehir ayrımı değil, iradenin türü ayrımıdır.
Türkçede karşılıklar “cemaat–cemiyet” ve “topluluk–toplum” diye iki sıra hâlinde dolaşır; İngilizcede “community and society” ile “community and civil society” başlıklı iki farklı çeviri vardır.
Örnek
İki tarafın belirli bir amaç için sözleşmeyle bağlandığı bir iş ilişkisi Gesellschaft’a, akrabalık bağı ise Gemeinschaft’a yakındır.