Kavram
açık ve gizil işlev
manifest and latent functions
Merton’un ayrımı: açık işlev, bir sistemin uyumuna katkı yapan ve amaçlanmış sonuçtur; gizil işlev, aynı türden ama amaçlanmamış ve fark edilmemiş sonuçtur.
Merton 1949’da, bir örüntünün sistem için doğurduğu sonuçları iki gruba ayırdı. Açık işlevler, bir birimin (kişi, alt grup, sistem) uyumuna ya da ayakta kalmasına katkı yapan ve öyle amaçlanmış sonuçlardır. Gizil işlevler ise aynı türden ama amaçlanmamış ve fark edilmemiş sonuçlardır.
Ayrım özellikle, ilan edilen amacına ulaşmayan ama sürüp giden uygulamaları anlamada işe yarar: onlara “boş inanç” ya da “atalet” demeden önce “başka ne işe yarıyor?” diye sorduran budur. Merton’un örnekleri Hopi yağmur töreni ve Amerikan kentlerindeki siyasi makinelerdir.
“Gizil”, gizli komplo demek değildir; yalnızca kimsenin amaçlamadığı ve fark etmediği demektir. Türkçede “gizli işlev” de yazılır.
Örnek
Yağmur getirmeyen bir tören (amaç: yağmur) topluluğu bir araya getirip kimliğini pekiştiriyorsa, bu gizil bir işlevdir.