Kavram
yanlışlanabilirlik
falsifiability
Bir kuramın, olası bir gözlemle bağdaşmayabilmesi; Popper’a göre bilimsel kuramı bilim dışı olandan ayıran ölçüt.
Yanlışlanabilirlik (Karl Popper), bir kuramın olası bir gözlemle çelişebilecek biçimde ifade edilmesidir. Popper, Einstein’ın riskli, çürütülebilir öngörülerini, her insan davranışına uyan psikanalitik açıklamalarla karşılaştırdı. Kuramlar ona göre asla kesin doğrulanmaz; yalnızca sınavlardan geçerek desteklenir.
Eleştiri: bir öngörü tutmadığında, yanlış olanın kuram mı yoksa yardımcı varsayımlar mı olduğunu bilmek zor olabilir (Putnam, Lakatos); büyük kuramlar anomalilere rağmen yaşar (Kuhn). Popper yardımcı varsayımı değiştirmenin, yeni sınanabilir öngörüler doğurduğu sürece saygın olduğunu kabul etti. İletişimde nedensel iddialar için verimli bir soru; yorumlayıcı ve eleştirel kuramlara aynı sertlikle uygulanmaz.
Örnek
Hayal et: “Haber izleyenler etkilenir; etkilenmiyorlarsa gizli direnç vardır” diyen kuramı hiçbir gözlem çürütemez, o yüzden sınanabilirliği zayıftır.