Kavram
atomlaşma
atomisation
Bireylerin aile, mahalle, dernek gibi aracı bağlardan kopup birbirinden yalıtıldığı varsayımı; kitle toplumu kuramının temel dayanağı ve en çok eleştirilen iddiası.
Atomlaşma, insanların aile, mahalle, cemaat, dernek, sendika gibi aracı bağlardan kopup birbirinden yalıtılmış “atomlar” hâline geldiği fikridir. Kitle toplumu kuramında ikinci dayanak budur: ölçek topluluğu aşındırır, aşınan bağlar atomlaşma demektir, atomlaşmış insan da elit seferberliğine ve manipülasyona açıktır.
Hamilton bu iddiayı kanıtla çeliştiği için eleştirir: ona göre göçün çoğu toplu ve zincirlemedir, çoğu göç kısa mesafelidir, şehirler kırsal alanları katarak da büyür ve şehre gelen kişi yalnız kalmaz. Kornhauser’ın kendi girişi, savaş sonrası araştırmaların fabrikada, orduda ve mahallede birincil ilişkileri bulduğunu kabul eder; kuramcıların iddiasını inceltir: birincil gruplar yok olmamış, toplumun geri kalanından yalıtıldıkça birey için anlam ve destek işlevlerini yitirmiştir.
Kornhauser’ın girişine göre kavram, 1920’ler ve 1930’larda Amerikalı sosyologların modern hayatın kişiliksizliğini ve atomlaşmasını vurgulayan raporlarına dayanır; savaş sonrasında bu portre ciddi biçimde eleştirildi.
Kavramı kullanırken “atomlaşma” ile “yalnızlık duygusu”nu karıştırma: biri toplumsal yapıya, öbürü kişinin deneyimine ilişkindir.
Örnek
(Hayalî örnek.) Bir fabrikanın kapanmasıyla işini ve sendikasını kaybeden, mahallesine yabancı bir göçmen işçi, kuramın ‘atomlaşmış birey’ imgesine uyar; ama akrabalarının yanına gitmişse uymaz.